معرفي مراتع وانشان و اهميت آن براي روستا و اهالي



« از مهدي زهدي- كارشناس ارشد منابع طبيعي »





ايران كشوري استكه در منطقه خشك و نيمه خشك جهان واقع شده بيشتر بخشهاي آن شرايط آب و هوماي خشك و نيمه خشك دارد و به تناسب اين شرايط اقليمي بخش عمده‌اي از سرزمين پهناورمان را مراتع و بيابانها اشغال كرده‌اند. براساس آخرين آمارهاي منتشره مراتع ايران بيش از 86.000.000 هكتار وسعت دارند كه بعلت بهره‌برداري بي‌رويه و تخريب پوشش گياهي آن مرتباً بخشهاي زيادي از اين اكوسيستم به اراضي بياباني تبديل مي‌شود. از نظر مديريتي و شرايط بهره‌برداري مراتع به دو گروه مراتع روستايي و مراتع عمومي تقسيم مي‌شوند. پروانه مرتعداري مراتع روستايي به نام شوراي اسلامي روستاها به نمايندگي از بهره‌برداران روستايي و در مراتع عمومي بنام افراد صادر مي‌گردد.

پوشش گياهي جنگل‌ها و مراتع نقش بسيار مهم و تعيين كننده‌اي در حفظ آب و خاك دارند. گياهان با اندام هوايي خود مانع برخورد مستقيم قطرات باران با سطح خاك شده و از انرژي اين قطرات مي‌كاهند. همچنين ريشه گياهان و لاشبرگ حاصل از آن‌ها در سطح خاك موجب حفظ ساختمان خاك شده و مانع گسستگي و فرسايش آن مي‌گردند.

روستاي وانشان از توابع شهرستان گلپايگان بوده و عرصه‌ مرتعي (ملي) آن تحت مديريت اداره منابع طبيعي شهرستان مذكور است. اين روستا داراي 2 مرتع ييلاقي و قشلاقي است كه هر دو بعنوان مرتع عمومي بنام تعدادي از افراد و اهالي روستاي وانشان مميزي شده و پروانه مرتعداري براي آنان صادر شده است. در ذيل مشخصات هر يك از مراتع مذكور براساس آخرين مميزي انجام شده و سوابق موجود سيستم جامع مميزي مراتع در سازمان جنگلها و مراتع كشور ارائه مي‌گردد. نكته مهم و قابل توجه در خصوص مديريت مراتع وانشان آن است كه اين مراتع در سالهاي گذشته به علت بهره‌برداري بي‌رويه و بدون برنامه تا حد زيادي تخريب شده و پوشش گياهي آن وضعيت چندان مناسبي ندارد و عمدتاً از بوته‌هاي خاردار گون و ديگر گياهان غير خوشخوراكي مرتعي تشكيل شده است. تخريب پوشش گياهي مراتع اطراف روستا مستقيماً بر تشديد فرسايش خاك و عدم ذخيره‌سازي آب در خاك و ايجاد رواناب و سيلاب تأثير خواهد داشت. لذا حفظ پوشش گياهي مراتع اطراف روستا نقش مهمي در بقاي طبيعت اطراف روستا، تقويت آب‌هاي زير‌زميني بخصوص آب پايه قنوات روستا كه حيات اراضي زراعي روستا كاملاً به آنها وابسته است، دارد. بدين جهت بايستي سعي شود تا با هماهنگي شوراي اسلامي روستا، اداره منابع طبيعي شهرستان گلپايگان و دامداراني كه اسامي آنها در فهرست بهره برداران مراتع مذكور است در درجه اول طرح مرتعداري براي هر دو مرتع تهيه گردد و در مرحله بعد در قالب اين طرح‌ها بتوان نسبت به احياء و اصلاح مراتع بصورت علمي و تخصص اقدام نمود. همچنين ذكر اين نكته مهم و قابل توجه است كه مراتع عرصه‌هاي ملي هستند كه مالك خصوصي نداشته و متعلق به عمومي مردم و بخصوص عمومي مردم محلي است و تنها حق بهره‌برداري علفچر يا استفاده از علوفه آن به دامداران هر مرتع و آن هم بصورت عرفي تعلق دارد و براساس قانون در صورتي كه بهره‌برداران اصول مرتعداري را رعايت نكرده و موجب تخريب مراتع بشوند اين حق نيز از آنان گرفته خواهد شد. لذا با توجه به اهميت مراتع در حفظ آب پايه روستا كه مستقيماً بر باغداري و كشاورزي آن تأثير دارد، پس از تشكيل انجمن بايستي موضوع مورد بررسي دقيقتر قرار گرفته و با هماهنگي اداره منابع طبيعي شهرستان نسبت به رفع مشكلات اقدام شود.



مرتع ييلاقي وانشان:

- آخرين مميزي انجام شده در تاريخ 31/4/63 بوده است.

- مساحت 1135 هكتار

- تعداد دام مجاز 1134 واحد دامي (بعبارتي ظرفيت چراي مرتع يك واحد دامي در هر هكتار در نظر گرفته شده است). نكته مهم آن است كه ظرفيت چرا براي اين مراتع بسيار بيشتر از توان اكولوژيك آن در نظر گرفته شده كه يكي از دلايل مهم تخريب پوشش گياهي آن بوده است.

- تعداد دام موجودي كه بهره‌برداران وارد مرتع مي‌كنند براساس اطلاعات مميزي 1630 واحد دامي است كه مسلماً تعداد دامي كه بهره‌برداران به مرتع وارد مي‌كنند بيشتر از اين است. همين اختلاف بين دام موجود و دام مجاز يكي از دلايل مهم تخريب مراتع است.

- تعداد بهره‌بردار اين مرتع 27 نفر است كه همگي از اهالي وانشان هستند و يكي از آنان بنام آقاي جعفر مشايخي نماينده 21 نفر از دامداران روستايي نيز مي‌باشد كه با احتساب اين افراد تعداد بهره‌برداران مرتع مذكور 48 نفر خواهد بود.

- حدود اربعه اين مرتع عبارت است از:

o شمال: كوه محمد حيدر و كوه كلاغ بزرگ

o جنوب: مراتع تيدجان

o مغرب: به كوه چهار ريواس

o مشرق: جاده آسفالته گلپايگان و خوانسار

- وضعيت توپوگرافي آن كوهستاني بوده و حداكثر ارتفاع از سطح درياي آزاد در اين مرتع 2100 متر، حداقل ارتفاع 1800 متر و ارتفاع متوسط آن 1950 متر مي‌باشد. همچنين شيب متوسط اين مرتع 34 درصد است. ميانگين بارندگي اين منطقه 220 ميليمتر در سال است كه عموماً در فصول پاييز و زمستان رخ مي‌دهد.

- منابع آبي اين مرتع چشمه‌سارهاي موجود در كوهستان است.

- فصل چراي اين مرتع از ابتداي خرداد ماه لغايت 27 شهريور هر سال به مدت 120 روز مي‌باشد.



مرتع قشلاقي وانشان:

- آخرين مميزي انجام شده در تاريخ 8/11/73 بوده است.

- مساحت 2025 هكتار

- تعداد دام مجاز 675 واحد دامي (بعبارتي ظرفيت چراي مرتع 33/0 واحد دامي در هر هكتار در نظر گرفته شده است).

- تعداد دام موجودي كه بهره‌برداران وارد مرتع مي‌كنند براساس اطلاعات مميزي 2735 واحد دامي است كه مسلماً تعداد دامي كه بهره‌برداران به مرتع وارد مي‌كنند بيشتر از اين است. همين اختلاف بين دام موجود و دام مجاز يكي از دلايل مهم تخريب مراتع است.

- تعداد بهره‌بردار اين مرتع 34 نفر است كه همگي از اهالي وانشان هستند و يكي از آنان بنام آقاي جعفر مشايخي نماينده 33 نفر از دامداران روستايي نيز مي‌باشد كه با احتساب اين افراد تعداد بهره‌برداران مرتع مذكور 67 نفر خواهد بود.

- حدود اربعه اين مرتع عبارت است از:

o شمال: به حد مرتع حسن آباد گلپايگان

o جنوب: مراتع تيدجان

o مغرب: جاده آسفالته گلپايگان به خوانسار

o مشرق: حد مرتع خم‌پيچ رودخانه خشك

- وضعيت توپوگرافي آن دشتي و كمي تپه‌ماهوري بوده و حداكثر ارتفاع از سطح درياي آزاد در اين مرتع 2100 و شيب متوسط اين مرتع 7 درصد است. ميانگين بارندگي اين منطقه 220 ميليمتر در سال است كه عموماً در فصول پاييز و زمستان رخ مي‌دهد.

- منابع آبي اين مرتع آب قنوات اطراف روستا است.

فصل چراي اين مرتع از ابتداي دي ماه لغايت 31 فروردين هر سال به مدت 120 روز مي‌باشد.